Sağlık Profesyoneli Seçim Rehberi

Kimden ne konuda destek alabilirsiniz? Bu rehber, farklı sağlık profesyonellerinin ne iş yaptığını, hangi konuda hangi uzmanın eğitim, danışmanlık veya desteğini alabileceğiniz konusunda kararınıza yardımcı olmak için hazırlanmıştır.

Tanı ve tedavi için öncelikle hekiminize başvurmanız gerekir. Diğer tüm sağlık profesyonelleri, hekimlerle iş birliği içinde; rehabilitasyon, eğitim, danışmanlık ve yaşamınızı kolaylaştırmaya yönelik düzenlemelerle sürece katkı sağlar.

Önce kendinize sorun

•
Yaşadığım ana sorun ne? (Örn. ağrı, güçsüzlük, denge problemi, nefes darlığı, kilo yönetimi, duyma/konuşma, duygu durum, ayak bakımı vb.)
•
Bu sorun günlük yaşamımı en çok nerede/nerelerde etkiliyor? (Yürüme, giyinme, işe gitme, yemek yeme, iletişim kurma, bebek bakımı vb.)
•
Hekimim bu konuda bir tanı koydu mu, önerdiği bir branş ya da uzman var mı?

Bu sorular, aşağıdaki listeyi okurken kendinizi daha doğru yere yerleştirmenize yardımcı olur.

Kim ne iş yapar, ne zaman destek alınır?

Hekim

Ne iş yapar?

Hekimler, tıbbi değerlendirme yapar; tanı koyar, laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerini ister, ilaç ve tıbbi tedavi planını düzenler, gerektiğinde cerrahi operasyon kararı alır veya ilgili branşa yönlendirir.

Hangi konuda, ne zaman?

• Yeni başlayan, nedeni belli olmayan ağrı, ateş, nefes darlığı, göğüs ağrısı, ani güçsüzlük, bilinç değişiklikleri gibi durumlar
• Devam eden kronik hastalıkların (şeker, tansiyon, kalp, KOAH, romatizmal hastalıklar vb.) takibi
• Ameliyat öncesi ve sonrası tıbbi planlama, kontrol randevuları
• Düzenli sağlık kontrolleri, tarama programları (smear, mamografi, kolonoskopi vb.) ve aşı takvimi
• Sık tekrarlayan ama nedeni netleşmeyen şikâyetler (baş ağrısı, çarpıntı, sindirim sorunları gibi) için ilk değerlendirme ve gerekli branşlara yönlendirme
• Spor yapmaya başlama, iş değişikliği, ehliyet/rapor süreçleri gibi durumlarda sağlık durumunun gözden geçirilmesi

Diş Hekimi

Ne iş yapar?

Ağız, diş ve çene bölgesinin sağlığını değerlendirir; çürük tedavisi, diş çekimi, protez, kanal tedavisi, diş eti hastalıkları, çene eklemi ve ısırma sorunları gibi konularda tedavi planlar.

Hangi konuda, ne zaman?

• Diş ağrısı, hassasiyet, kırık diş, dolgu/protez problemleri
• Diş eti kanaması, ağız kokusu, estetik şikâyetler
• Çiğneme güçlüğü, çene ekleminden ses gelmesi veya kilitlenme hissi
• Ortodontik problemlerde (diş dizilimi bozuklukları, çene darlığı vb.) görünüm ve çiğneme işlevine yönelik değerlendirme
• Baş-boyun bölgesini ilgilendiren kanser tedavileri öncesi ve sonrasında, ağız içi yaralar, kuruluk ve ağız hijyeninin korunması için planlama
• Diş sıkma, gıcırdatma (bruksizm) ve buna bağlı baş, boyun, çene ağrılarında koruyucu plak ve ağız içi yaklaşımlara ihtiyaç duyulan durumlar

Fizyoterapist

Ne iş yapar?

Hareket sistemi, kas-iskelet, sinir sistemi ve solunum sistemi ile ilgili sorunlarda fonksiyonel değerlendirme yapar; egzersiz, manuel terapi, elektroterapi, nefes ve duruş egzersizleri gibi yaklaşımlarla rehabilitasyon programları planlar.

Hangi konuda, ne zaman?

• Bel-boyun ağrıları, skolyoz, eklem kireçlenmeleri, spor yaralanmaları
• İnme, omurilik yaralanması, MS, Parkinson gibi nörolojik durumlar sonrası hareket, denge, yürüme problemleri
• Ameliyat sonrası (ortopedik, kalp, akciğer vb.) hareket kabiliyetinin ve günlük yaşamın yeniden kazanılması
• Pelvik taban disfonksiyonları: idrar-gaz-dışkı kaçırma, sık idrara çıkma, mesane kontrolü zayıflığı, pelvik organ sarkması gibi durumlarda pelvik taban rehabilitasyonu
• Gebelik ve doğum sonrası dönemde; bel–kalça ağrıları, duruş değişiklikleri, karın duvarı ayrışması (diastasis recti) ve güvenli egzersiz planlaması
• Uzun süre bilgisayar başında çalışma, masa başı iş veya ağır iş nedeniyle gelişen duruş bozuklukları, tekrarlayıcı zorlanma (boyun, omuz, el bileği) sorunlarında ergonomi ve egzersiz danışmanlığı
• Kronik ağrı sendromları (fibromiyalji, kronik bel-boyun ağrısı vb.) için; kademeli hareketlendirme, nefes ve gevşeme egzersizleriyle bütüncül rehabilitasyon programları

Ergoterapist (İş ve Uğraşı Terapisti)

Ne iş yapar?

Bireyin günlük yaşam aktivitelerini (yeme-içme, giyinme, banyo, tuvalet, ev işleri, iş ve okul görevleri, hobi ve sosyal katılım) bağımsız yapabilmesi için çevre ve aktivite düzenlemeleri, ince-kaba motor beceri çalışmaları, el fonksiyonları ve duyusal bütünleme üzerine çalışır.

Hangi konuda, ne zaman?

• İnme, nörolojik veya ortopedik durumlar sonrası günlük yaşamda bağımsızlık kaybı
• El-kol fonksiyonlarında zayıflama, el becerisi gerektiren işlerde zorlanma
• Çocuklarda dikkat, planlama, oyun becerileri, duyusal hassasiyet gibi alanlarda destek ihtiyacı
• Ev ve iş ortamının engellilik/düşme riskine göre uyarlanması ihtiyacı
• Dikkat, planlama, bellek ve yürütücü işlevlerde zorlanma (inme, TBI, demans başlangıcı vb.) için bilişsel rehabilitasyon ve günlük yaşam stratejileri
• Otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu veya diğer özel durumlu bireylerde duyusal işlemleme güçlüklerinde oyun, okul ve sosyal katılımı destekleyici duyusal ve işlevsel yaklaşımlar
• İş yerinde veya okulda ergonomi, zaman yönetimi ve görev uyarlaması gerektiren durumlarda; rol ve ortam düzenlemeleriyle işe/okula dönüş süreçlerini kolaylaştırma
• Araç kullanımı, toplu taşıma gibi daha karmaşık günlük yaşam becerilerinin yeniden kazanılmasına yönelik programlar

Dil ve Konuşma Terapisti

Ne iş yapar?

Çocuk ve yetişkinlerde konuşma, dil, ses ve yutma bozukluklarını değerlendirir; hekim tanısı eşliğinde, konuşma ve iletişim becerilerini geliştirmek için bireysel terapi programları planlar.

Hangi konuda, ne zaman?

• Çocuklarda beslenme zorlukları; dokuları reddetme, aşırı seçicilik, öğürme gibi durumlarda yutma ve ağız-motor becerilerine yönelik çalışmalar
• Profesyonel ses kullanıcılarında (öğretmen, çağrı merkezi çalışanı, şarkıcı vb.) ses hijyeni, doğru ses kullanımı ve ses terapisi gerektiren durumlar
• Konuşma veya işitme yetersizliği nedeniyle işlevsel iletişim sağlayamayan bireylerde alternatif ve destekleyici iletişim (tablet, resim kartları, iletişim panoları vb.) sistemlerinin kurulması ve eğitimi
• Dudak-damak yarığı, yapısal ses bozuklukları gibi durumlarda multidisipliner ekiple (KBB, diş hekimi, cerrah vb.) birlikte süreç yönetimi
• Kekemelik, ses kısıklığı, konuşmanın anlaşılmaması, telaffuz sorunları
• Gecikmiş konuşma, dil gelişim geriliği şüphesi
• İnme, beyin yaralanması, nörolojik hastalıklar sonrası konuşma ve yutma güçlüğü
• Gırtlak ameliyatları sonrası veya uzun süreli entübasyon sonrası ses sorunları

Odyolog

Ne iş yapar?

İşitme ve denge sistemi ile ilgili testleri uygular; işitme kaybının tipini ve derecesini belirler, işitme cihazı veya koklear implant gibi yardımcı teknolojilerin seçimi ve ayarlanmasında rol alır.

Hangi konuda, ne zaman?

• Meniere, vestibüler migren, BPPV gibi denge bozukluklarında; denge testleri ve rehabilitasyon programlarının planlanmasına katkı
• Gürültülü ortamlarda çalışan kişilerde (fabrika, müzik sektörü vb.) işitme korunması, periyodik işitme testleri ve koruyucu ekipman seçimi
• Çocuklarda işitsel dikkat ve işitsel işlemleme güçlüğü şüphesi olduğunda, detaylı işitsel değerlendirme ve eğitim programlarına yönlendirme
• İşitme cihazı/koklear implant kullanan bireylerde, cihazla birlikte konuşmayı ayırt etme, yön bulma ve gürültüde anlama becerilerinin güçlendirilmesine yönelik takip
• İşitme kaybı, çınlama, baş dönmesi şikâyetleri
• Çocuklarda işitme taraması ve takibi
• İşitme cihazı veya koklear implant kullanımı sürecinde ayar ve eğitim ihtiyacı

Diyetisyen

Ne iş yapar?

Beslenme durumunuzu değerlendirir; tanı ve laboratuvar bulguları doğrultusunda, sağlıklı beslenme, kilo yönetimi, kronik hastalıkların (diyabet, kalp-damar, böbrek vb.) beslenme tedavisi için kişiye özel beslenme planları hazırlar.

Hangi konuda, ne zaman?

• Bariatrik cerrahi (mide küçültme ameliyatları vb.) öncesi ve sonrası beslenme planlaması, vitamin-mineral takibine yönelik danışmanlık
• Gıda alerjileri, intoleranslar (laktoz, gluten vb.) ve irritabl bağırsak sendromu gibi durumlarda, eliminasyon ve deneme diyetlerinin güvenli şekilde planlanması
• Spor yapan bireylerde performans, toparlanma ve vücut kompozisyonu hedeflerine göre sporcu beslenmesi planlaması
• Çocukluk çağında büyüme-gelişme geriliği, iştahsızlık veya obezite gibi durumlarda aileyle birlikte sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları oluşturma
• Kilo verme veya alma süreci, yeme düzeni bozuklukları
• Diyabet, kalp-damar, böbrek hastalığı gibi durumlarda beslenme düzenlenmesi
• Onkolojik tedavi süreçlerinde iştah, bulantı, kas kaybı gibi konularda destek ihtiyacı

Hemşire

Ne iş yapar?

Tıbbi tedavi ve bakım süreçlerinde hekimle birlikte çalışan, tedavi planının sahadaki uygulamasını yürüten sağlık profesyonelidir. İlaç uygulamaları, yara bakımı, damar yolu takibi, vital bulgu takibi, hasta ve aile eğitimi gibi birçok alanda görev alır.

Hangi konuda, ne zaman?

• İnsülin kalemi, inhaler, nebulizatör, ev tipi oksijen cihazı gibi ekipmanların güvenli ve doğru kullanımı konusunda eğitim
• Palyatif bakım süreçlerinde; ağrı ve semptom takibi, konfor artırıcı pozisyonlama ve aileye bakım becerileri kazandırma
• Kanser tedavisi, diyaliz, evde intravenöz tedavi gibi kompleks bakım gerektiren durumlarda, tedavi planının sahadaki koordinasyonuna destek
• Düşme, bası yarası, enfeksiyon gibi hastane ve ev ortamındaki risklerin fark edilmesi ve önlenmesine yönelik aile eğitimi
• Evde yara bakımı, stoma bakımı, sondalar, enjeksiyon uygulamaları gerekiyorsa
• Kronik hastalık yönetiminde (tansiyon, şeker takibi gibi) temel eğitim ve takip ihtiyacı
• Hastaneden taburculuk sonrası bakım planının uygulanmasında destek

Ebe

Ne iş yapar?

Gebelik, doğum ve lohusalık döneminde anne ve bebeğin izlemini yapar; normal doğum sürecinde aktif rol alır, emzirme ve bebek bakımı konusunda eğitim ve destek verir.

Hangi konuda, ne zaman?

• Gebelik öncesinde; sağlıklı gebelik için yaşam tarzı, folik asit ve diğer önerilerle kronik hastalıkların gebelikte yönetimi hakkında bilgilendirme
• Normal doğum korkusu, müdahaleli doğum kaygısı gibi durumlarda, doğuma hazırlık eğitimleri ve nefes–gevşeme teknikleriyle destek
• Gebelik ve lohusalık döneminde pelvik taban farkındalığı, idrar kaçırma ve organ sarkması risklerini azaltmaya yönelik günlük yaşam önerileri
• Aile planlaması yöntemleri, emzirme sorunları ve yenidoğanda sarılık, kilo takibi gibi temel konularda erken uyarı işaretlerinin aileye öğretilmesi
• Gebelik takibi sürecinde doğuma hazırlık, doğum seçeneklerini anlamak
• Doğum sonrası emzirme, lohusalık, bebek bakımı ve temel yenidoğan bakımı hakkında eğitim ihtiyacı

Klinik Psikolog

Ne iş yapar?

Ruhsal durum, duygular, davranışlar ve düşünce kalıplarıyla ilgili değerlendirme yapar; bilimsel temelli psikoterapi yöntemleriyle (bilişsel davranışçı terapi vb.) danışanlara destek sunar. Tanı koymaz ve ilaç yazmaz; gerektiğinde psikiyatri hekimine yönlendirir.

Hangi konuda, ne zaman?

• Kanser, inme, kalp krizi gibi ciddi sağlık olayları sonrası gelişen travma, sağlık kaygısı, yeniden hastalanma korkusu gibi durumlarda psikolojik destek
• Kronik ağrı, kronik yorgunluk, fibromiyalji gibi durumlarda ağrıyla baş etme, aktivite düzenleme ve uyku konusunda psikoterapötik yaklaşımlar
• Gebelik, doğum ve lohusalık döneminde; perinatal duygudurum değişiklikleri, doğum travması, ebeveyn rolüne uyum gibi alanlarda destek
• Bakım verenlerde (aile bireyleri, profesyonel bakıcılar) tükenmişlik, suçluluk duyguları ve duygusal zorlanmalar için psikolojik destek
• Kaygı, depresyon, travma, uyku sorunları, kronik hastalığa uyum güçlüğü, beden algısı sorunları
• İlişki ve aile içi iletişim problemleri
• Uzun süren, günlük yaşamı belirgin bozan duygusal zorluklar

Gerontolog

Ne iş yapar?

Yaşlılık dönemini biyolojik, psikolojik ve sosyal yönleriyle ele alır; yaşlı bireyin yaşam kalitesini artırmaya yönelik bakım planı, sosyal katılım ve çevre düzenlemeleri konusunda çalışır. Sağlık, bakım ve sosyal hizmetler arasında köprü rolü üstlenebilir.

Hangi konuda, ne zaman?

• Demans, parkinson, inme gibi durumları olan yaşlı bireyler için; ev ve bakım ortamının "demans dostu" hale getirilmesi, güvenlik ve yön bulmayı destekleyici düzenlemelerin planlanması
• Düşme riskinin yüksek olduğu yaşlılarda; fiziksel çevre, ilaç kullanımı, beslenme ve sosyal faktörleri birlikte değerlendirerek koruyucu program tasarlanması
• Bakım veren aile bireyleri için; bakım planı, kurum seçenekleri (evde bakım hizmetleri, gündüzlü bakım, huzurevi vb.) ve haklara (sosyal destekler, izinler) ilişkin yol haritası çıkarılması
• Yaşlı bireyin farklı disiplinler (hekim, fizyoterapist, psikolog, sosyal hizmet vb.) arasında kaybolmaması için ekipler arası iletişimin koordine edilmesi
• Ailelerin "Yaşlanan yakınım için nasıl bir plan yapmalıyım?" sorusuna cevap aradığı durumlar

Podolog

Ne iş yapar?

Ayak sağlığı, tırnak ve cilt problemleri, basış bozuklukları alanında çalışır; özellikle diyabetik ayak riskinin azaltılması, nasır, batık tırnak, topuk çatlakları gibi konularda bakım ve koruyucu uygulamalar yapar.

Hangi konuda, ne zaman?

• Romatoid artrit, gut, halluks valgus gibi romatolojik/ortopedik ayak problemlerinde, basışın yeniden dengelenmesi ve eklem yüklerinin azaltılmasına yönelik tabanlık ve ayakkabı önerileri
• Sporcularda tekrarlayan ayak–bilek ağrıları, pençe parmak, aşil tendonu zorlanmaları gibi durumlarda basış analizi ve koruyucu düzenlemeler
• Ameliyat öncesi ve sonrası (ayak–bilek cerrahileri) yara iyileşmesi ve ayak bakımının desteklenmesi
• Ayak mantarı, nasır, hiperkeratoz gibi cilt problemlerinde, uygun bakım ürünleri ve mekanik bakım teknikleri konusunda danışmanlık
• Diyabeti olan bireylerde ayak bakımı ve yara riskini azaltmaya yönelik danışmanlık
• Batık tırnak, nasır, çatlak topuk, ortopedik tabanlık ihtiyacı

MentorAva'da; bu meslek gruplarının hazırladığı içerikler, kurslar ve webinarlar üzerinden daha fazla bilgi edinebilir, kendi yolculuğunuzda hangi sağlık profesyonelinin hangi aşamada yanınızda olabileceğini daha net görür, seçersiniz.

Rehberlere Göz At Mentör Bul