Rehberler listesine geri dön
Günlük Transferler
Yatak, sandalye, klozet ve araç arasında güvenli geçiş yöntemleri
5 Rehber İçeriği
Yatak ↔ Tekerlekli Sandalye
Bu teknik, yatakta oturur duruma getirilen kişiyi tekerlekli sandalyeye (veya sandalyeden yatağa) güvenli biçimde transfer etmek içindir. Erken mobilizasyon, günlük bakım ve pozisyon değişiklikleri (ör. uzun süre yatmaya bağlı riskleri azaltmaya yardımcı olmak) ve bağımsızlığı desteklemek amacıyla kullanılabilir.
Kimin İçin Uygun
- Kendi kendine transferde ayağa kalkarak dönüş yapabilen kişi, yatak kenarında desteksiz kısa süre oturabilmeli, komutları takip edebilmeli ve en az bir bacağıyla kısmen yük alabiliyor olmalıdır. Bu, kişinin en az bir bacakla ayağa kalkıp dönebildiği varsayımıyla yapılır; bunu yapamıyorsa başka yöntem gerekebilir.
- Kendi kendine kaydırma tahtasıyla yana transferde kişi genellikle ayağa kalkmadan geçişi sağlar; bunun için üst gövde/kollarla itme-kaydırma kontrolü ve oturma dengesi gerekir.
- Baş dönmesi/ani tansiyon düşmesi eğilimi olan kişiler transferi tek başına denememeli; yatak kenarında oturup bekleyerek ve gerekiyorsa refakatçiyle ilerlemelidir.
- Bakıcı destekli transfer için en az 1 bakıcı hazır olmalı; kişi ağırsa, kontrolsüz düşme riski varsa, belirgin dengesizlik/sertlik varsa veya bakıcı kendini güvende hissetmiyorsa ek yardım/ikinci kişi planlanmalıdır.
Hazırlık
- Tekerlekli sandalyeyi yatağa mümkün olduğunca yaklaştırın. Tercihen yatak yanında yaklaşık 45° açıyla konumlandırın. Eğer bir taraf daha zayıfsa sandalyeyi mümkünse daha güçlü tarafa yerleştirmek transferi kolaylaştırabilir.
- Frenleri kilitleyin. Ayaklıkları yana alın/çıkarın. Mümkünse yatağa yakın taraftaki kolçak/kol dayanağını çıkarın (özellikle kaydırma tahtasıyla transferde).
- Yatak yüksekliğini ayaklar yere tam basacak şekilde ayarlayın. Kaydırma tahtası kullanılıyorsa hedef yüzeyin aynı seviyede veya biraz daha alçak olması genellikle daha kolay geçişi sağlar.
- Zemin kuru, kaymaz ve engelsiz olmalı. Kişinin ayağında kaymaz tabanlı ayakkabı/terlik olmalı.
- Kaydırma tahtası (varsa): Tahtanın yaklaşık 1/4-1/3’ü kalça/üst uyluk altına girecek şekilde yerleştirilir; diğer ucu hedef yüzeye oturtulur. Ellerinizi tahtanın altına sokmayın; parmak sıkışmasını önlemek için eller tahtanın üstünde düz kalmalıdır.
- Transfer kemeri / gait belt (varsa): Bel-kalça seviyesinde, nefes almayı engellemeyecek sıkılıkta takılır; amaç çekip kaldırmak değil, yönlendirmek ve kontrol etmektir.
Uygulama
Kendi kendine transfer (ayağa kalkarak dönebilen-kısmen yük verebilenler)
- Yatak kenarında dik oturun; ayak tabanları yere tam bassın.
- Sandalyeyi yakın ve hafif açılı konumda tutun; frenlerin kilitli olduğundan emin olun.
- Kalçanızı yatağın kenarına alın, gövdeyi kalçadan öne getirin (burun ayak parmakları hizasına yaklaşsın).
- Ellerinizle yataktan/kolçaktan iterek ayağa kalkın.
- Sandalyeye doğru küçük adımlarla dönüş yapın (gövdeyi bükmeden).
- Sandalyeyi bacaklarınızda hissettiğinizde bir elinizi geriye uzatıp oturma yüzeyini/kolçağı bulun ve kontrollü oturun.
- Tam oturduktan sonra ayakları ayaklıklara yerleştirin; frenleri ve oturuş pozisyonunu tekrar kontrol edin.
Kendi kendine transfer (kaydırma tahtasıyla yana transfer – ayağa kalkmadan)
- Sandalyeyi yatağa çok yaklaştırın; frenleri kilitleyin, ayaklıkları yana alın, yatağa yakın kolçağı çıkarın.
- Tahtayı kalça/üst uyluk altına 1/4–1/3 girecek şekilde yerleştirin; diğer ucunu sandalyeye/yatağa sağlam oturtun.
- Küçük kaldır-kaydır hareketleriyle kalçayı tahta üzerinde hedef yüzeye doğru ilerletin.
- Tam oturunca tahtayı çıkarın; ayakları ve oturuşu düzenleyin.
Bakıcı destekli transfer (ayağa kalkarak pivot-kısmen yük verebilenler)
- Hazırlık adımlarını tamamlayın (fren-ayaklık-kolçak-zemin).
- Kişiyi yatak kenarında oturtun; ayaklar yere tam bassın. Gerekirse transfer kemerini takın.
- Bakıcı kişiye yakın durup dizlerini hafif büker ve sırtını nötr tutar.
- “1-2-3” diye birlikte sayarak kişi kollarıyla yataktan iterek ayağa kalkmaya yardım eder; bakıcı kemerden tutarak hareketi yönlendirir (kaldırma değil, ağırlık aktarımı).
- Küçük adımlarla sandalyeye pivot yapılır; kişi sandalyeyi hissettiğinde geriye uzanıp oturma yüzeyini bulur ve kontrollü oturur.
- Kemer çıkarılır, ayaklıklar yerleştirilir; fren ve oturuş pozisyonu tekrar kontrol edilir.
Tekerlekli sandalyeden yatağa dönüş: Aynı hazırlık ve prensiplerle yapılır; sadece hedef yüzey yatak olur.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Bu pivot transfer, kişinin en az bir bacağıyla yük alıp ayağa kalkabildiği durumlar için uygundur; bunu yapamıyorsa lift/alternatif yöntem gerekir.
- Sandalye frenleri kilitli değilse transfer sırasında kayıp düşmeye yol açabilir.
- Bakıcı, kişiyi koltuk altından/omuzdan çekmemeli; mümkünse kemer/kalça hattından yönlendirmeli, burularak değil adım atarak pivot yapmalıdır.
- Bakıcı belini bükerek kaldırma yaparsa bel zorlanması riski artar; dizleri kullanmak, kişiye yakın durmak ve ağırlığı adımlarla aktarmak daha güvenlidir.
- Transfer sırasında kişi soluklaşıyor, soğuk terliyor, başı dönüyor, bacakları boşalıyorsa işlem durdurulmalı; güvenli şekilde tekrar yatağa/oturur pozisyona dönülmelidir. Şikâyetler tekrarlıyor veya belirginleşiyorsa tıbbi değerlendirme gerekebilir.