Rehberler listesine geri dön
Yatak İçi Hareket & Ayağa Kalkma
Yatak içinde pozisyon değiştirme, oturma ve güvenli ayağa kalkma adımları
6 Rehber İçeriği
Hemiparetik Dönüş (Tek Taraf Zayıflıkla Yatakta Dönme)
Tek tarafı zayıf/plejik olan bireyin, iki yöne de omuz ve kalçayı koruyarak güvenle dönmesini anlatır. Temel amaç; zayıf tarafın kol/omuzunun gövde altında kalmasını önlemek ve dönüşü kontrollü yapmaktır. (Zayıf omuz/kolu çekerken yapılan hatalı tutuşlar omuzda yaralanma ve ağrıyı artırabilir.)
Temel Yöntem
Sağlam Tarafa Dönüş (genellikle daha kolay)
- Sırtüstü yatışta sağlam bacak dizden bükülü, ayak tabanı yatakta olacak şekilde başlangıç pozisyonuna gelin.
- Zayıf kolu gövdeye yakın tutun; dirsek hafif bükülü olacak şekilde göğüs veya karın üzerinde güvenli bir pozisyona getirin. (Zayıf kol gövde altında kalmamalı.)
- Sağlam kolu gövdenin üzerinden dönmek istediğiniz yöne doğru uzatın (yatağı tutarak/iterek destek alabilirsiniz).
- Sağlam bacakla yatağı iterek, gövdeyi yana çevirin. Zayıf taraf pasif olarak birlikte döner; dönüş boyunca zayıf omuz/kolun sıkışmadığını kontrol edin.
- Yan pozisyonda durmak isteniyorsa (gerekirse) sırt arkasına ve dizlerin arasına yastık koyun. Zayıf kolu da bir yastık üzerinde destekleyin (kolun boşta kalmasını önlemek için).
Zayıf Tarafa Dönüş (genellikle daha zor)
- Sırtüstü yatışta dönüşe başlamadan önce zayıf kol/omuzun güvenli pozisyonda olduğundan emin olun.
- Sağlam ayağınızın ucunu zayıf dizin altına kaydırıp (zayıf bacağı birlikte taşımak için) tek parça gibi birlikte hareket ettirin.
- Sağlam elinizle zayıf önkolu/el ayasını destekleyin. Parmaklardan çekmeyin, zayıf koldan asılmayın.
- Sağlam bacak desteği + sağlam elin desteği ile gövdeyi zayıf tarafa doğru kontrollü çevirin. Zayıf kolun gövde altında kalmadığını, omuzun gerilip çekilmediğini kontrol edin.
Refakatçi desteği (gerektiğinde): Omuz ve kalça hattından yönlendirme yapılabilir. Çekme değil; zayıf omuzu/kolu ayrıca destekleyerek dönmeyi kolaylaştırın.
Yardımcı Cihazlar
- Gait-belt / transfer kemeri bel–kalça seviyesinde kişiyi yönlendirme/denge desteği için kullanılabilir. Çekip kaldırmak/taşımak amacıyla kullanılmamalıdır.
- Yatak kenar tutamağı güçlü el ile tutularak itiş/çekişi kolaylaştırabilir.
- Yan destek yastıkları / kama kullanımı dönüş sonrası gövdeyi ve zayıf tarafı daha stabil tutmaya yardımcı olur; zayıf kolun yastıkla desteklenmesi önemlidir.
- Kaygan çarşaf sürtünmeyi azaltabilir; iş bitince kontrolsüz kayma riskini artırmamak için kaldırılmalıdır.
Özel Durum Uyarlamaları
- Spastisite belirginse dönüşe yavaş başlayın; ani/sert hareketlerden kaçının. Nefes al- dön-nefes ver sırasıyla uygulamak bazı kişilerde kontrolü kolaylaştırabilir. Kasılma artarsa zorlamayın, kısa ara verin.
‼️
- Zayıf kol/omuz gövde altında kalmasın → omuz hasarı ve ağrı riski artabilir.
- Bakıcı koldan/omuzdan çekmemelidir → zayıf omuzda yaralanma/subluksasyon riski artabilir.
- Omuzda keskin ağrı, çekilme hissi/çıtırtı, belirgin rahatsızlık olursa hemen durun; zorlamayın ve sağlık ekibine danışın.
- Dönüşten sonra kol-el mor/soğuk görünüyorsa pozisyonu düzeltin ve destekleyin.
- Yan pozisyona geçince sırt arkasına, dizler arasına ve zayıf kolun altına yastık desteği eklemek konfor ve güvenliği artırır.
- Zayıf taraf kolu/omuza yük bindirmek, zayıf taraf kolu gövde dışında bırakmak, zayıf bacağı kontrolsüz sürüklemek, parmaklardan çekmekten kaçınılmalıdır.