Rehberler listesine geri dön
Ameliyata Hazırlık - Branş Bazlı
Ortopedi, beyin cerrahisi, genel cerrahi gibi branşlara özel hazırlık adımları
15 Rehber İçeriği
Rehber İçeriği
1
Ortopedik Cerrahi
2
Nöroşirürji
3
Genel Cerrahi
4
Kardiyotorasik Cerrahi
5
Üroloji
6
Kadın Doğum / Jinekolojik Cerrahi
7
Vasküler Cerrahi
8
Kulak Burun Boğaz / Baş-Boyun Cerrahisi
9
Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi
10
Göz (Oftalmoloji)
11
Pediatrik Cerrahi
12
Organ Nakli (Transplant Cerrahisi)
13
Dermatolojik / Mikro-Cilt Cerrahisi
14
Göğüs (Akciğer-Plevra) Cerrahisi
15
Rehabilitatif / Spastisite Cerrahisi
Organ Nakli (Transplant Cerrahisi)
Canlı veya kadavra böbrek, karaciğer, pankreas ve kombine nakiller; hem alıcı hem de canlı verici için ameliyat öncesi hazırlık gerektirir. Nakil cerrahisinde hazırlığın amacı; enfeksiyon riskini en düşük düzeye indirmek, ameliyat güvenliğini artırmak, bağışıklık baskılanmasıyla ilişkili risklere planlı girmek ve hem alıcı hem verici için süreç yönetimini netleştirmektir.
Aşılar ve Enfeksiyon Taraması
Alıcı:
Nakil sonrası bağışıklık baskılanacağı için, enfeksiyonlara yatkınlık artar. Bu nedenle alıcıda aşıların güncellenmesi ve enfeksiyon odaklarının (diş, cilt, idrar yolu, solunum yolu vb.) önceden değerlendirilmesi önemlidir. Bazı aşılar nakil öncesi dönemde özellikle planlanır; canlı aşıların zamanlaması ise nakil takvimine göre transplant ekibi tarafından belirlenir.
Nakil sonrası bağışıklık baskılanacağı için, enfeksiyonlara yatkınlık artar. Bu nedenle alıcıda aşıların güncellenmesi ve enfeksiyon odaklarının (diş, cilt, idrar yolu, solunum yolu vb.) önceden değerlendirilmesi önemlidir. Bazı aşılar nakil öncesi dönemde özellikle planlanır; canlı aşıların zamanlaması ise nakil takvimine göre transplant ekibi tarafından belirlenir.
Alıcıda ateş, öksürük, boğaz ağrısı, ishal, idrar yolu şikâyetleri veya ciltte yeni enfeksiyon bulguları varsa bunu gecikmeden bildirmek gerekir; çünkü aktif enfeksiyon nakil zamanlamasını doğrudan etkileyebilir.
Canlı verici:
Canlı vericide de enfeksiyon taraması yapılır ve vericinin ameliyat öncesi dönemde enfeksiyonsuz olması hedeflenir. Üst solunum yolu enfeksiyonu, gastroenterit gibi durumlar gelişirse süreç yeniden değerlendirilir.
Canlı vericide de enfeksiyon taraması yapılır ve vericinin ameliyat öncesi dönemde enfeksiyonsuz olması hedeflenir. Üst solunum yolu enfeksiyonu, gastroenterit gibi durumlar gelişirse süreç yeniden değerlendirilir.
İlaçlar ve Planlama
Alıcı:
Transplant adaylarında kan sulandırıcıların, diyabet ilaçları ve bazı kronik tedavilerin kesilmesi/devamı/geçici değiştirilmesi ameliyat öncesinde transplant ekibi ve ilgili branşlar tarafından planlanır. Ayrıca bazı merkezler immünsupresif tedavilerin ilk doz zamanlamasını ameliyat planıyla entegre eder. Bu nedenle alıcının kullandığı tüm ilaçların (reçeteli ilaçlar, vitaminler, bitkisel ürünler dahil) listesini ekiple paylaşması önemlidir.
Transplant adaylarında kan sulandırıcıların, diyabet ilaçları ve bazı kronik tedavilerin kesilmesi/devamı/geçici değiştirilmesi ameliyat öncesinde transplant ekibi ve ilgili branşlar tarafından planlanır. Ayrıca bazı merkezler immünsupresif tedavilerin ilk doz zamanlamasını ameliyat planıyla entegre eder. Bu nedenle alıcının kullandığı tüm ilaçların (reçeteli ilaçlar, vitaminler, bitkisel ürünler dahil) listesini ekiple paylaşması önemlidir.
Canlı verici:
Canlı vericide de kanama riskini etkileyebilen ilaçlar ve bitkisel ürünler ameliyat öncesinde değerlendirilir. Verici, kullandığı tüm ürünleri eksiksiz bildirmelidir.
Canlı vericide de kanama riskini etkileyebilen ilaçlar ve bitkisel ürünler ameliyat öncesinde değerlendirilir. Verici, kullandığı tüm ürünleri eksiksiz bildirmelidir.
Beslenme ve Sıvı Dengesi
Alıcı:
Böbrek veya karaciğer yetmezliği olan alıcılarda beslenme planı hastalığın türüne göre değişir (ör. elektrolit kontrolü, protein dengesi, sıvı kısıtları). Amaç, ameliyata mümkün olan en iyi beslenme zeminiyle ve güvenli sıvı dengesiyle girmektir. Gerekli görülürse diyetisyen desteği alınabilir.
Böbrek veya karaciğer yetmezliği olan alıcılarda beslenme planı hastalığın türüne göre değişir (ör. elektrolit kontrolü, protein dengesi, sıvı kısıtları). Amaç, ameliyata mümkün olan en iyi beslenme zeminiyle ve güvenli sıvı dengesiyle girmektir. Gerekli görülürse diyetisyen desteği alınabilir.
Canlı verici:
Canlı vericide ameliyat öncesi beslenme ve açlık–sıvı kuralları anestezi protokolüne göre belirlenir.
Canlı vericide ameliyat öncesi beslenme ve açlık–sıvı kuralları anestezi protokolüne göre belirlenir.
Doku Uyum ve Değerlendirme
Nakil süreçlerinde kan grubu uyumu ve immünolojik uyum testleri (çapraz uyum vb.) cerrahi kararın temelidir. Ayrıca bazı nakil türlerinde kan ürünleri hazırlığı gerekebilir. Hastaneye gelirken istenen belgeler ve tetkikler (kan grubu bilgisi, raporlar, görüntülemeler) ekibin yönlendirmesiyle hazırlanmalıdır.
Alıcıda kalp ve akciğer değerlendirmesi, nakil cerrahisinin güvenliği açısından kritik olabilir; altta yatan damar hastalıkları veya kalp sorunları varsa nakil planı buna göre şekillenir.
Canlı vericide ise ameliyat güvenliği için kapsamlı bir sağlık taraması yapılır ve uygunluk bu değerlendirmelerin sonucuna göre belirlenir.
Canlı vericide ise ameliyat güvenliği için kapsamlı bir sağlık taraması yapılır ve uygunluk bu değerlendirmelerin sonucuna göre belirlenir.
Psikolojik ve Sosyal Hazırlık
Alıcı:
Nakil sonrası dönemde bağışıklık baskılanacağı için, enfeksiyondan korunma davranışları ve ev düzeni önem kazanır. İlk haftalar–aylar boyunca kalabalık ortamlardan kaçınma, el hijyeni, yakın çevrede enfeksiyon belirtisi olan kişilerle teması sınırlama gibi önlemler ekibin önerileri doğrultusunda planlanır. Bu dönemde ev içi düzen, bakım desteği ve takip randevuları için aile içi iş bölümü yapılması süreci kolaylaştırır.
Nakil sonrası dönemde bağışıklık baskılanacağı için, enfeksiyondan korunma davranışları ve ev düzeni önem kazanır. İlk haftalar–aylar boyunca kalabalık ortamlardan kaçınma, el hijyeni, yakın çevrede enfeksiyon belirtisi olan kişilerle teması sınırlama gibi önlemler ekibin önerileri doğrultusunda planlanır. Bu dönemde ev içi düzen, bakım desteği ve takip randevuları için aile içi iş bölümü yapılması süreci kolaylaştırır.
Canlı verici:
Verici, ameliyat sonrası bir süre fiziksel kapasitesinin azalabileceğini ve günlük yaşam desteğine ihtiyaç duyabileceğini bilerek plan yapmalıdır (ev işleri, çocuk bakımı, iş/izin düzeni gibi).
Verici, ameliyat sonrası bir süre fiziksel kapasitesinin azalabileceğini ve günlük yaşam desteğine ihtiyaç duyabileceğini bilerek plan yapmalıdır (ev işleri, çocuk bakımı, iş/izin düzeni gibi).
Nakil sonrası ilaç erişimi, rapor süreçleri ve sosyal destek kaynakları konusunda hastanenin sosyal hizmet birimiyle görüşmek faydalı olabilir.
Acil Uyarılar
Ameliyata kadar geçen sürede aşağıdaki durumlardan biri gelişirse gecikmeden bilgi verin:
- 38 °C’nin üzerinde ateş
- Öksürük, boğaz ağrısı, nefes darlığı
- İshal, kusma veya belirgin sıvı kaybı bulguları
- İdrar yaparken yanma veya idrar yolu şikayetlerinde artış
- Ciltte yaygın döküntü, yeni enfeksiyon bulguları veya kötüleşen yaralar
Kadavra nakli çağrısı bekleyen hastalarda, küçük görünen enfeksiyon belirtileri bile nakil planını etkileyebileceğinden belirtilerin gizlenmemesi ve dürüstçe bildirilmesi önemlidir.