Çocuk ve erişkinlerde kas sertliği ve anormal kasılmaları azaltmak ya da hareket paternini düzeltmek için yapılan seçici dorsal rizotomi, tendon–kas uzatma ve tendon transferi, beyin omurilik sıvısına ilaç veren baklofen pompası yerleştirme, derin beyin uyarıcı elektrot ve pil takılması gibi işlemleri kapsar. 

Yarayı korumak, doğru dozla kas gevşemesini güvenle sağlamak, erken ve doğru fizyoterapiye başlamak, pıhtı ve bası yarası gibi komplikasyonları önlemek amaçlanır.

Seçici dorsal rizotomi sonrası bel orta hatta yaklaşık 5-7 cm uzunluğunda ince bir dikiş hattı, idrar sondası ve sırtı destekleyen yastıklar görürsünüz. İlk 24-48 saat boyunca sırtüstü yatılmalı ve baş–boyun orta hatta tutulmalıdır; çok erken oturtmak baş ağrısı ve sıvı sızıntısı riskini artırır. Oturmaya ve yan dönmeye geçiş mümkünse fizyoterapist eşliğinde olmalıdır.

Tendon uzatma / tendon transferi sonrası işlem yapılan kol veya bacakta alçı–atel ya da yumuşak destek sargı bulunur, ilgili uzvu kalp hizasının üstünde tutmak ödemi azaltır. Parmak uçları açık bırakılır ki renk ve ısı kontrol edilsin, tırnağa basıldığında renk iki saniyede pembeleşmelidir, morarma veya soğukluk varsa alçı sıkıyor olabilir.

Baklofen pompası sonrası karnın sağ ya da sol alt kısmında madeni para büyüklüğünde hafif kabarıklık (pompa cebi) ve belde kateter giriş noktası; üstüne küçük koruyucu bandaj bulunur. Pompa düşük bir deneme dozu ile açılır; hemşire iki saatte bir kas tonusunu, ayakta kalp ve solunum hızını izler.

Derin beyin uyarıcı uygulandığında saçlı deride küçük hat şeklinde kesi, göğüs ön yan duvarında pil için ayrı bir kesi mevcuttur. İlk günlerde elektrot hattı yerleşmesi için ilgili tarafta kolu baş hizasının üzerine kaldırma ve ani boyun dönüşleri sınırlandırılır. 

Pıhtı önlemek için elastik çoraplar kullanılır, 2-3 saatte bir ayak bileği pompalama egzersizi, yatakta ayak parmaklarını on kez açıp kapatmak gibi egzersizler yapabilirsiniz.

Tüm kesiler ilk 48 saat kuru kalmalıdır. Bandaj ıslanırsa üzerine kuru gazlı bez ekleyin; bandajı tamamen kendiniz çıkarmayın. 

Kesi kenarları kuru ve pembeyse, yirmi dört saat sonra ılık duşa izin verilir. Su doğrudan kesiye tutulmaz, omuz/kalça üstünden köpük akıtılır. Kese veya lifle sürtme yapılmaz.

Saçlı deri kesisi olanlarda ilk hafta saç boyası, sprey, jöle kullanılmaz.

Dolaşımı kontrol ederken iki parmak kuralı baz alınır. Alçı ile deri arasına iki parmak ucu zorlanmadan girebilmelidir, daha darsa sıkı olduğunu gösterir.

Serbest kalan eklemlere (örneğin diz alçıdayken kalça ve ayak parmakları) günde üç kez nazikçe aç–kapa hareketleri yaptırın. Alçıyı ıslatmayın, içine pudra dökmeyin, herhangi bir cisim sokmayın.

Baklofen pompası ayarını 5-7. gün aralığında hekim işlevsel gevşemeye göre ayarlar. Bu istem dışı kasılmalar azalıp postür için gerekli tonusun korunması anlamına gelir. Ani gevşeklik ya da kasılma artışı hissederseniz saatini not edip sağlık ekibine bildirmelisiniz.

Rizotomi ve pompa sonrası fizyoterapiye genellikle yatakta bacak arka kasları germe, ayak itme–çekme, gövde hizalama ile başlanır; toleransa göre oturma ve ayakta kısa “destekle dik durma” denemeleri eklenir.

Tendon cerrahisi sonrası alçı dışındaki eklemlere pasif–aktif germe uygulanmalıdır. Cerrahın izin verdiği bölgede on dakika buz uygulaması şişliği azaltır. Buz her zaman ince bir havlu üzerinden ve cilt uyuşmadan yapılır. Kesinin üzerine doğrudan buz ve sıcak uygulanmaz.

Tansiyon uygunsa altıncı günde paralel barda otuz–altmış saniye kadar destekli yakta durma denemesiyle başlanır; baş dönmesi ve bulantı yoksa süre kademeli arttırılır.

Ağırlık verme kuralları ameliyata göre değişir. “Ayağın tamamına basabilirsiniz” veya “yalnızca parmak ucu basış” gibi talimatı cerrahınız verir.

Dikişler 10-14 gün aralığında alınır veya kendiliğinden erir. İz bakımı için doktorun önerdiği bir silikon jel kremi günde iki kez hafif bastırmadan sürün; sürtünmeye karşı pamuklu atlet, tişört tercih edin. 

Kesinin üstüne saç kurutma makinesi, sıcak su torbası, ısıtıcı yastık tutulmaz. İlk iki haftada şişlik ve alçı içi huzursuzluk için kısa süreli soğuk uygundur (on dakika, havlu üzerinden). Sıcak uygulama kesi ve cihaz cepleri üzerine yasaktır; kanamayı ve şişliği artırabilir.

Fizyoterapistiniz size uygun ısınma, nazik germe, pasif–aktif eklem hareketleri ve yavaş kas güçlendirme için program gösterir.

Kolları baş üstüne kaldıran hareketler ve ağır yük kaldırma altıncı haftaya kadar ertelenmelidir.

Ateş yoksa, ağrı kesici günde iki doza düşmüşse ve hekim ile fizyoterapist günlük transferler güvenli diyorsa 12-14. günde yarım gün okula veya hafif masa başı işe dönüş planlanabilir. 

Araç kullanımı için aynı koşullara ek olarak baş dönmesi, ağrı olmamalı ve opioid grubu ağrı kesiciler tamamen kesilmiş olmalıdır.

Kabızlık kas tonusunu kötüleştirir. Gün boyu su içmeye, lifli gıdalar (yulaf, armut, erik, zeytinyağlı sebze) tüketmeye özen gösterilmeli ve gerekiyorsa doktorun önerdiği hafif yumuşatıcılar tercih edilmelidir.

Güçlü mıknatıslar ve MR gibi kuvvetli alanlar baklofen pompa ayarını etkileyebilir. İlk on dört günde bu tür işlemler planlanmaz. Günlük hayattaki buzdolabı mıknatısı ve kapı güvenliklerinden kısa süreli geçiş genellikle sorun çıkarmaz.

Derin beyin uyarıcısının açılması ve ince ayarı çoğu merkezde 2-4. hafta randevusunda yapılır. İlk iki haftada yalnızca yaraların iyileşmesi hedeflenir. 

Her bireyin iyileşme süreci kendine özgüdür. Burada genel bir çerçeve sunulur fakat cerrahınız ameliyatınıza göre ayarlamalar yapabilir.

Alçı–atel ile ağırlık verme izni (ne zaman, nasıl, ne kadar), fizyoterapi sıklığı ve süresi (hastanede mi, evde mi, günde kaç seans), okula–işe dönüş ve araç kullanma için net tarih, banyo ve yara için su ile temas zamanları, baklofen pompası için rutin dolum tarihleri ve doz kaçırma halinde ne yapılacağı, derin beyin uyarıcısı için ilk açma–ayarlama randevusu zamanı cerrahınızla planlanması gereken noktalardır.

‼️  Aşağıdakilerden biri olursa cerrahınızı arayın veya en yakın acil servise başvurun:

Otuz sekiz santigrat derecenin üzerinde ve düşmeyen ateş, titreme

Kesi yerinde hızla artan kızarıklık, kötü kokulu sarı–yeşil akıntı, iri pıhtılı kanama

Alçı içinde parmaklarda morarma, soğukluk, uyuşma ya da artan şişlik

Baklofen pompası olanlarda ani aşırı gevşeklik, başını dahi tutamama, belirgin uyku hali ya da ani kasılma artışı ile kaşıntı–huzursuzluk–ateş

Bel ameliyatından sonra ayağa kalkınca artan şiddetli baş ağrısı, bel kesisi çevresinde berrak sıvı sızması
Bacakta tek taraflı şişlik, kızarıklık ve baldır ağrısı
Derin beyin uyarıcısı olanlarda göğüsteki pil cebinde hızla büyüyen şişlik–kızarıklık, baş–yüz kaslarında yeni başlayan asimetrik kasılmalar