Vasküler Cerrahi · İlk 14 Gün

Karotis endarterektomisi, femoro-popliteal veya femoro-tibial bypass, aort-iliak açık onarım, endovasküler aort stent-grefti (EVAR/TEVAR), varis cerrahisi (stripping vb.), arteriovenöz fistül-greft oluşturma ve endovasküler periferik anjiyoplasti-stent işlemlerini kapsar.

0 – 3. Gün

Bu dönemde beyin böbrek bacak dolaşımını dengede tutmak, kanama ve şişliği kontrol etmek ve güvenli mobilizasyona başlamak amaçlanır.

İlk günlerde hemşire/ekip; ameliyat edilen bölgenin ısı-renk-dolgunluk, genel durum ve gerekirse Doppler akımı bulgularını kontrol eder.
Sizin takip edeceğiniz pratik dolaşım işaretleri:
- Ayakta/bacakta ani soğuma,
- Renk değişikliği (soluklaşma, morarma),
- Yeni başlayan uyuşma/karıncalanma,
- Bıçak gibi ani ağrı veya dinlenme sırasında giderek artan ağrı varlığıdır. Bu bulgular olursa, acil değerlendirme gerektirebilir.
Ameliyatlı bacağı/kolu sıkıştıracak dar çorap-giysi, bacak bacak üstüne atma, uzun süre aynı pozisyonda kalma dolaşımı olumsuz etkileyebilir.
- Özellikle kasık kesisi/giriş yeri olanlarda ilk günler kalçayı aşırı bükmekten ve sert basıdan kaçınmak gerekir.
Kompresyon bandajı/çorabı bazı ameliyatlardan sonra şişliği ve yüzeyel sızıntıyı azaltmak için verilir. Parmaklarda soğukluk, morarma, uyuşma veya giderek artan ağrı olursa bandaj/çoraptaki baskıyı çok demektir.
İlk kalkışta baş dönmesi olabilir. Önce yatak kenarında oturup nefesinizi düzenleyin, sonra ayağa kalkın. Kısa ama sık yürüyüşler, dolaşım ve pıhtı riskini azaltmak için en etkili adımdır.

4 – 7. Gün

Kesi hattını temiz ve kuru tutun, kesi çevresinde artan gerginlik ve morarma bir süre görülebilir.
Açık bypass ve varis cerrahilerinde bacakta ödem ve morarma sık görülür.
- Dinlenirken bacağı kalp seviyesine yakın veya üzerinde olacak şekilde yastıklarla desteklemek/konumlandırmak çoğu hastada şişliği azaltır.
Uzun süre ayakta sabit durmak yerine, gün içine yayılan kısa yürüyüşlerle dolaşımı canlı tutun. Konuşmayı sürdüremeyecek kadar nefes nefese kalıyorsanız yürüme temposu fazladır; yavaşlayın.
Kompresyon çorabı (verildiyse) çoğu protokolde gündüz giyilip gece çıkarılır; ancak bu, ameliyata göre değişebilir. Çorabı çıkarınca parmak rengi‑ısı‑şişlik durumu gözden geçirilmelidir. Çorabın kıvrılıp boğum yapması dolaşımı bozabilir.
Karotis ameliyatı geçirenlerde ilk günlerde ani boyun hareketleri rahatsız edebilir. Boyun kesi hattını zorlamamak, öksürürken boynu-kesi hattını desteklemek ve ani zorlanmalardan kaçınmak gerekir.

8 – 14. Gün

Bu dönemde günlük yaşama dönüş ve yürüyüşün düzenli artırılması, dolaşımının stabil kalması hedeflenir.

İkinci haftada yürüyüş süresi çoğu hastada artar; ancak hedeflenen mesafe herkes için aynı değildir. Önemli olan:
- Ağrı/kramp artıyorsa tempoyu düşürmek,
- Ertesi gün belirgin kötüleşme oluyorsa (dün rahat yürürken bugün çok erken kramp hissedilmesi) bunu not edip ekiple paylaşmaktır.
İlaçlarla ilgili kritik durumlar:
- Aspirin, klopidogrel veya benzeri ilaçlar greft/stent açıklığı ve inme/kalp riski açısından kritik olabilir.
- Varfarin kullanıyorsanız çoğu endikasyonda sık kullanılan INR aralığı 2,0–3,0’dır; fakat herkes için aynı değildir, hekiminizle INR kontrol planınızı aksatmayın.
İlk 14 günde yara iyileşmesi için yeterli protein; damar sağlığı için sigaradan kaçınma, şeker ve tansiyon kontrolü önemlidir.
Sedatif/opioid kullanımı sürüyorsa araç kullanılmaz. Bacakta belirgin şişlik‑ağrı varken pedallar arasında güvenli geçiş zorlaşabilir; kısa mesafe ve otomatik vites genellikle daha güvenli tolere edilir.

Operasyona Özel (0–14. Gün)

Karotis endarterektomisi

İlk 24-48 saatte tansiyonun çok yüksek ya da çok düşük olmaması önemlidir.
Boyun kesi hattında gerginlik ve yutkunurken rahatsızlık olabilir. Ani zorlanma ve şiddetli ıkınmadan kaçınmak, öksürürken kesi hattını desteklemek gerekir.
Kesi hattını ayna karşısında kontrol etmek, aksi bir durumda hızla büyüyen şişlik/kızarıklığı erken fark etmeyi sağlar.

Femoro-popliteal / femoro-tibial bypass ve periferik açık damar onarımları

Uzun süre aynı pozisyonda kalmak yerine sık pozisyon değişimi + kısa yürüyüş daha faydalıdır. Dinlenirken bacağı desteklemek ödemi azaltır; ancak diz/kalçayı greftı bükecek şekilde uzun süre aşırı kıvırmamak gerekir.
Kasık ve bacak boyunca birden fazla kesi olabilir; morarma ve gerginlik beklenebilir. Kesi hattını sürten dar kıyafetlerden kaçınılmalıdır.
Ayağı koruyan, sıkmayan ayakkabı tercih etmek; tırnak-cilt yaralanmalarından kaçınmak ve günlük ayak kontrolü (özellikle diyabet/duyu kaybı varsa) greft sonrası dönemde önemlidir.

Aort‑iliak açık onarım

Öksürük, ıkınma ve ağır kaldırma karın basıncını artırır. Kabızlığı önlemek için yürüyüş, sıvı kısıtı yoksa yeterli sıvı alımı, hekim önerirse yumuşatıcı kullanmak hem konforu artırır hem zorlanmayı azaltır.
Üst karın cerrahilerinde derin nefes alma/öksürük eğitimi akciğer komplikasyonlarını azaltmada kritiktir.

EVAR / TEVAR

Bu işlemlerde ana bakım alanı kasıktır. Bandajın temiz‑kuru tutulması ve ilk günlerde kasığı zorlayacak hareketlerden kaçınmak önemlidir.
Kasık girişli işlemlerden sonra bacakta soğukluk/renk değişimi/şiddetli ağrı morluk gibi değerlendirilmemelidir.

Endovasküler periferik anjiyoplasti–stent

Kasık/kol giriş yeri varsa; şişlik-morarma görülebilir. Bölgeyi sürtünmeden korumak ve ağırlıktan zorlanmadan kaçınmak genellikle yeterlidir.
Bu grupta antiplatelet tedavi (bazı hastalarda tekli, bazılarında ikili) stentin açık kalması için önemli olabilir.

Varis cerrahisi (stripping vb.)

Varis cerrahisinde “hareket” tedavinin parçasıdır; uzun süre oturmak/ayakta sabit durmak yerine sık yürüyüş önerilir.
Bacak boyunca morarma ve ele gelen sertlikler görülebilir; genellikle zamanla azalır.

Arteriovenöz fistül / graft (diyaliz erişimi)

İşlem yapılan koldan tansiyon ölçümü, kan alma/serum takılması ve sıkı turnike‑bileklik gibi basılar istenmez.
Erişim yerinde titreşim/üfürüm kontrol edilebilir; kaybolma hissi önemlidir.
Üzerine yatmamak, ağır yük taşımamak ve emniyet kemeri/çanta askısı basısı gibi travmalardan kaçınmak koruyucudur.

‼️ Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Bypass bacağında veya stent bölgesinde bıçak gibi ağrı, ani soğukluk, morarma
Kesi hattından damlayan parlak kırmızı kan veya hızla büyüyen şişlik
Nabız/akımın kaybolduğunun söylenmesi veya ayağın aniden mermer gibi soğuması
38 °C üzeri ateş, titreme ve dren/yaradan kötü kokulu sarı akıntı
Önceki gün çok daha iyi yürürken bugün çok kısa mesafede baldırda kramp ve topallama olması
Karotis sonrası baş-boyun kesi hattında hızla genişleyen şişlik, ses kısıklığı veya yutma güçlüğü

Ameliyat Sonrası - Branş Bazlı

Rehber İçeriği

Vasküler Cerrahi · İlk 14 Gün

Silmek istediğinize emin misiniz?